Ιωάννινα, Παραδοσιακά Προϊόντα – Αγορές

1. Κρασιά «Κατώγι Αβέρωφ» – Κρασιά Ζίτσας ΠΟΠ

Το οινοποιείο «Κατώγι Αβέρωφ» καλλιεργεί από το 1959 αμπελώνες στις ορεινές πλαγιές του Μετσόβου, συνεχίζοντας έτσι το όραμα του ιδρυτή Ευάγγελου Αβέρωφ – Τοσίτσα (1908-1990, συγγραφέας και πολιτικός).

Το 1950 ο Αβέρωφ καλλιέργησε πρώτος στην Ελλάδα, στον τόπο καταγωγής του, την ποικιλία Cabernet Sauvignonστις στις ορεινές πλαγιές της Πίνδου στη θέση «Γινιέτς». Ξεκίνησε να εμφιαλώνει το κρασί που παρήγαγε στο κατώγι του σπιτιού του στο Μέτσοβο και του έδωσε το όνομα «Κατώγι Αβέρωφ».

Στα κελάρια του οινοποιείου βρίσκονται περισσότερα από 1200 δρύινα βαρέλια, όπου ωριμάζουν τα κρασιά, ενώ  στην κάβα οι συλλεκτικές φιάλες.

Εμφιαλώνονται πάνω από 15 ετικέτες κρασιών, ερυθρός, ροζέ, λευκός κυρίως από τις ποικιλίες Αγιωργίτιο, Ξινόμαυρο, Cabernet Sauvignon, Merlot, Βλάχικο κ.ά.

«Οι αμπελώνες και οι αμπελοοινικές παραδόσεις του Μετσόβου – Κατώγι Αβέρωφ» έχουν συμπεριληφθεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας (2024).

Η κάβα με τα συλλεκτικά «Κατώγι Αβέρωφ»

Το οινοποιείο είναι επισκέψιμο καθημερινά 10 π.μ. – 4 μ.μ. (τελευταία επίσκεψη 3 μ.μ.) με δωρεάν ξενάγηση (30’).

Για γευσιγνωσία ή ομαδικές επισκέψεις απαιτείται συνεννόηση από πριν στο  τηλ. : 26560 31490, https://katogiaveroff.gr .

Τα κρασιά του Ιδρύματος θα τα βρείτε στο πωλητήριου του κτιρίου, στα καταστήματα της περιοχής και σε όλα τα super market της χώρας.

Στην αμπελουργική ζώνη της Ζίτσας, 2.100 στρεμμάτων και σε υψόμετρο  530 -730 μ. καλλιεργούνται οι ποικιλίες της Ηπείρου Βλάχικο και Μπεκάρι (ερυθρές), που δίνουν κρασιά ΠΓΕ Ήπειρος και ΠΓΕ Ιωάννινα και η γηγενής ποικιλία Ντεμπίνα που δίνει τα διάσημα αφρώδη και ημιαφρώδη λευκά κρασιά Ζίτσας ΠΟΠ, που είναι και η κύρια καλλιέργεια από το 1974. Τα οινοποιεία της Ζίτσας είναι τα ΖΟΙΝΟΣ και Κτήμα Γκλίναβος (επισκέψιμα).

2. Τσίπουρο Ηπείρου

Στα Ιωάννινα παράγεται τσίπουρο χωρίς γλυκάνισο, διπλής απόσταξης, κλασσικό και παλαιωμένο, σε πολλά αποστακτήρα και θα το βρείτε σε πολλά καταστήματα παραδοσιακών προϊόντων  και κάβες. Το τσίπουρο «Κατώγι Αβέρωφ» προέρχεται από τα στέμφυλα των σταφυλιών που χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή των κρασιών «Κατώγι Αβέρωφ», σε αναλογία «Κατώγι Αβέρωφ» ερυθρός 40%, «Κατώγι Αβέρωφ» λευκό ς 40%  και «Κατώγι Αβέρωφ» ροζέ 20%.

Το τσίπουρο Ζίτσας, χωρίς γλυκάνισο, διπλής απόσταξης σε παραδοσιακούς χάλκινους άμβυκες, κλασσικό ή παλαιωμένο που ωριμάζει σε γαλλικά δρύινα βαρέλια για τουλάχιστον 1 – 2 χρόνια, παράγεται 100% από τα στέμφυλα της Ντεμπίνας (λευκή ποικιλία). Θα το βρείτε και στα μεγάλα οινοποιεία ΖΟΙΝΟΣ και Κτήμα Γκλίναβος. Το τσίπουρο Ηπείρου αποτελεί Προϊόν Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ).

3. Γαλακτοκομικά

Τα κυριότερα τυριά της περιοχής είναι τα Μετσοβόνε ΠΟΠ, Μετσοβέλλα, Γραβιέρα Μετσόβου, Γιδογραβιέρα Μετσόβου, Κεφαλογραβιέρα Ηπείρου ΠΟΠ, Γαλοτύρι Ηπείρου ΠΟΠ, Φέτα Ηπείρου ΠΟΠ. Το τυροκομείο του Ιδρύματος Βαρώνου Μιχαήλ Τοσίτσα, https://tossizza.wixsite.com (όχι επισκέψιμο για λόγους υγιεινής), λειτουργεί στο Μέτσοβο από το 1958 και παράγει με παραδοσιακό τρόπο τα εξής τυριά :

• Μετσοβόνε, το διάσημο ημίσκληρο καπνιστό τυρί (αγελαδινό γάλα και λίγο γιδίσιο).
• Μετσοβέλλα, ημίσκληρο αρωματικό (80% πρόβειο, 10% αγελαδινό, 10% γιδίσιο).
• Γραβιέρα Μετσόβου, 4μηνης ωρίμανσης με πικάντικη γεύση (100 % πρόβειο γάλα).
• Μετσοβίσιο Γιδίσιο, ημίσκληρο,  με γεύση σεβρ και κόκκους μαύρου πιπεριού (100%  παστεριωμένο γίδισιο γάλα).
• Γελαδίσιο Μετσόβου, ημίσκληρο με γλυκιά γεύση (100% αγελαδινό γάλα).
• Rezzana Tossizza, 2 χρόνια ωρίμανσης (100% αγελαδινό γάλα).

​Επίσης παράγουν και φρέσκο βούτυρο από 100% αγελαδινό γάλα.

Τα αυθεντικά προϊόντα του Ιδρύματος Τοσίτσα θα τα βρείτε στα παντοπωλεία των Ιωαννίνων, σε καταστήματα τροφίμων και σε όλα τα super market της χώρας.

Στα καταστήματα της περιοχής με τοπικά προϊόντα θα βρείτε όλα τα παραπάνω παραδοσιακά τυριά, όπως  Γιδογραβιέρα Μετσόβου (100% γιδίσιο γάλα), Κεφαλογραβιέρα ΠΟΠ, Φέτα ΠΟΠ και Γαλοτύρι Ηπείρου ΠΟΠ. Ενδεικτικά η επιχείρηση «Μπούμπας» παράγει τυριά από το δικό της παραδοσιακό τυροκομείο με κατάστημα παραδοσιακών προϊόντων στην Καλλάρη 37, πόλη Ιωαννίνων (πεζόδρομος).

4. Γιαννιώτικος μπακλαβάς – Κλωστάρι Κόνιτσας

Ο Γιαννιώτικος μπακλαβάς περιλαμβάνει στρώσεις τραγανού φύλλου γεμισμένες με καρύδι και βούτυρο.

Το κλωστάρι Κόνιτσας «κλώθεται» δηλαδή το φύλλο τυλίγεται σε ρολό και γεμίζεται με μέλι, καρύδι και κανέλα (η παραδοσιακή συνταγή της Κόνιτσας).

Το κατάστημα «Χίλια Καντάρια Ζάχαρη», στο Νησί Ιωαννίνων, είναι ένα εργαστήριο Γιαννιώτικου μπακλαβά όπου θα βρείτε ταψιά με ολόφρεσκο μπακλαβά, παραδοσιακό και σε πολλές γεύσεις.

Στο κατάστημα Θαυμαστός, στο Νησί Ιωαννίνων, θα βρείτε εκτός από Γιαννιώτικο μπακλαβά και κλωστάρι Κόνιτσας. Στο εργαστήριο «Ήπειρος Γη», 10^ο km Ιωαννίνων – Κόνιτσας, Ελεούσα Ιωάννινα, φτιάχνουν κλωστάρι Κόνιτσας , παραδοσιακό και σε διάφορες  γεύσεις,

1. Γιαννιώτικα λουκούμια – Τσουμπέκι

Στο εργαστήριο «Λαζαρίδης», Ρώμα 68 πόλη Ιωαννίνων, φτιάχνουν λουκούμια από το 1960, στο εργαστήριο «Αφοί Βελογιάννης Ψηλορείτης», Ανεξαρτησίας 139, πόλη Ιωαννίνων, φτιάχνουν λουκούμια από το 1905. Στο εργαστήριο παραγωγής λουκουμιών & σιροπιαστών Μιχάλης Βελογιάννης, Λεωφ. Γράμμου 37, Ιωάννινα.

«Θαυμαστός» Νησί Ιωαννίνων

Στο κατάστημα Θαυμαστός στο Νησί Ιωαννίνων, θα βρείτε παραδοσιακά λουκούμια και τσουμπέκι (λουκούμι με μούστο, καρύδια και σουσάμι), στα καταστήματα του Μετσόβου όπως και στο εργαστήριο «Ήπειρος Γη», 10^ο km Ιωαννίνων – Κόνιτσας, Ελεούσα Ιωάννινα.

6. Χυλοπίτες Μετσόβου – Τραχανάς- Γλυκά κουταλιού-Λικέρ

Οι γυναίκες του Γυναικείου Ηπειρώτικου Συνεταιρισμού (Γ.Η.Σ), φτιάχνουν παραδοσιακές χυλοπίτες –χυλοπιτάκι, με φρέσκα αυγά, γάλα και σιμιγδάλι, τραχανά από φρέσκο γάλα σε διάφορες γεύσεις, μαρμελάδες, γλυκά του κουταλιού και λικέρ κράνα, κεράσι (από τσίπουρο), όλα χωρίς συντηρητικά, εργαστήριο και κατάστημα πώλησης Εθνικής Αντιστάσεως 127, περιοχή Κατσικάς Ιωάννινα, τηλ. : 26510 91180, καθημερινά 8.30 π.μ. -2.30 μ.μ. (εκτός Κυριακής).

Στο εργαστήριο παραδοσιακών σπιτικών ζυμαρικών «Σπανέλλη Ηπείρου» φτιάχνουν ζυμαρικά και τραχανά, Αετοράχης 4, Ιωάννινα. Στο κατάστημα Θαυμαστός, Νησί Ιωαννίνων, θα βρείτε αρκετά από τα προϊόντα του Γυναικείου Ηπειρώτικου Συνεταιρισμού Ιωαννίνων (Γ.Η.Σ) και του Σπανέλλη ενώ στο κατάστημα «Χίλια Καντάρια Ζάχαρη», Νησί Ιωαννίνων, εκτός από μπακλαβά φτιάχνουν ζυμαρικά και τραχανά.

7. Γιαννιώτικες – Ηπειρώτικες -Ζαγορίσιες πίτες

Θα τις βρείτε παντού, σε φούρνους και  σε καταστήματα εστίασης. Οι γυναίκες του Γυναικείου Ηπειρώτικου Συνεταιρισμού (Γ.Η.Σ ) μπορούν να σας φτιάξουν, κατόπιν παραγγελίας, παραδοσιακές Γιαννιώτικες πίτες από χειροποίητο φύλλο όπως ζυμαρόπιτες, τυρόπιτες, γαλατόπιτες, πατατόπιτες, χορτόπιτες (λαχανόπιτες), κρεατόπιτες, μανιταρόπιτες κλπ. τις οποίες θα παραλάβετε ψημένες από το κατάστημα του Συνεταιρισμού, Εθνικής Αντιστάσεως 207, Κατσικάς  Ιωαννίνων, καθημερινά 8.30 π.μ. -2.30 μ.μ. (εκτός Κυριακής), για παραγγελίες  τηλ. : 26510 91180.

8. Λουκάνικα – Αλλαντικά

Ενδεικτικά η επιχείρηση «Βλάχος Αλλαντικά Ιωαννίνων» διαθέτει δικό της εργαστήριο επεξεργασίας και τυποποίησης αλλαντικών και κατάστημα πώλησης στη Λεωφ. Γράμμου 36, πόλη Ιωαννίνων. Επίσης η επιχείρηση «Μπούμπας» εκτός από τυροκομικά φτιάχνει και αλλαντικά, Καλλάρη 37, πόλη Ιωαννίνων (πεζόδρομος).

1. Γιαννιώτικη Μπουγάτσα

Το κατάστημα γράφει «Select» Γιαννιώτικος Μπακλαβάς, αλλά φτιάχνει την καλύτερη μπουγάτσα της πόλης, καθώς με δικό τους χειροποίητο φύλλο και γέμιση από φρέσκο αγελαδινό γάλα και φέτα ΠΟΠ. Το Select αποτελεί  σημείο αναφοράς για τους Γιαννιώτες καθώς βρίσκεται στην κεντρική πλατεία των Ιωαννίνων από το 1963.

10. Βατραχοπόδαρα – Χέλια Λίμνης Παμβώτιδας, Νησί Ιωαννίνων

Τα βατραχοπόδαρα αποτελούν τον παραδοσιακό μεζέ των Ιωαννίνων, τηγανίζονται βουτηγμένα σε αλεύρι και αυγό ή κουρκούτι (αλεύρι, νερό) και η γεύση τους θυμίζει κάτι από κοτόπουλο. Τα βατραχοπόδαρα και χέλια συνοδεύουν άριστα το τσίπουρο και θα τα δοκιμάσετε στις ταβέρνες του Νησιού, δίπλα στη λίμνη Παμβώτιδα.

11. Μέλι Ηπείρου

Μικροί τοπικοί παραγωγοί παράγουν θυμαρίσιο μέλι, μέλι δάσους, έλατου, βελανιδιάς, ρείκης, πορτοκαλιού και ανθέων Μετσόβου. Θα τα βρείτε στα καταστήματα με μελισσοκομικά είδη και στα παραδοσιακά παντοπωλεία  στην πόλη Ιωαννίνων, στο Μέτσοβο, στο Τσεπέλοβο Ιωαννίνων κλπ.

«Σπίτι της Μέλισσας», Τσεπέλοβο Ιωαννίνων

12. Γιαννιώτικα Ασημικά

Η Γιαννιώτικη Τέχνη Αργυροχοΐας και οι ασημουργοί των Ιωαννίνων ξεχωρίζουν για την χειροποίητη επεξεργασία του ασημιού που ξεκινάει αιώνες πριν, από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Τουρκικά έγγραφα του 1430 δείχνουν ότι υπήρξε ακμή της αργυροχοΐας στην πόλη των Ιωαννίνων. Η λίστα με τα περίφημα Γιαννιώτικα ασημικά περιλαμβάνει κοσμήματα, περίτεχνα σκαλιστά αντικείμενα αργυροχοΐας, εκκλησιαστικά είδη αλλά και αντικείμενα φτιαγμένα με την  τέχνη του φιλιγκράν, από σύρμα.

Στο Μουσείο Αργυροτεχνίας, Δυτικός Προμαχώνας ΝΑ Ακρόπολης Ιτς Καλέ, Κάστρο Ιωαννίνων, θα μάθετε τα πάντα για την  Ηπειρώτικη αργυροχοΐα,  που ξεκινάει από την Μεταβυζαντινή περίοδο (15^ος) και θα δείτε έργα τέχνης αργυροχοΐας.

Μουσείο Αργυροχοτεχνίας, Ιτς Καλέ

Ανοιχτά καθημερινά 10 π.μ. – 6 .μ.μ (1/3 – 15/10) και 10 πμ.μ- 5 μ.μ. (26/10-28/2), Τρίτη κλειστά (είσοδος με εισιτήριο), μέλος των Μουσείων Ομίλου Πειραιώς.

Το κατάστημα του Σωματείου Ασημουργών Ιωαννίνων «Η Γιαννιώτικη Τέχνη» ΚΕ.ΠΑ.Β.Ι (Κέντρο Παραδοσιακής Βιοτεχνίας Ιωαννίνων)διαθέτει εκθετήριο και κατάστημα πώλησης ασημικών, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου 11, Ιωάννινα, τηλ. : 26510 27660.

Καταστήματα ασημικών υπάρχουν και στο Νησί Ιωαννίνων, ενώ στο Μουσείο Αλή Πασά & Επαναστατικής Περιόδου, https://museumalipasha.gr, Νησί Ιωαννίνων, στην Αίθουσα Κοσμημάτων θα θαυμάσετε αντικείμενα αργυροχοΐας.

13. Χαλιά – Υφαντά – Κεντήματα Ηπείρου

Στο Ριζάρειο Χειροτεχνικό Κέντρο – Ριζάρειο Εκθεσιακό Κέντρο, στο Μονοδένδρι Ζαγορίου Ιωαννίνων, θα βρείτε παραδοσιακά υφαντά, τραπεζομάντηλα, πετσέτες, μαξιλαράκια, χαλάκια και μικροαντικείμενα ιδανικά για suvenir.

Η Ριζάρειος Χειροτεχνική Σχολή Μονοδενδρίου στεγάζεται στο διώροφο Αρχοντικό Πανταζή.

Με τη χρήση παραδοσιακών αργαλειών δημιουργούνται χειροτεχνίες όπως χαλιά, υφαντά, κεντήματα, ρούχα. Διαθέτει εκθεσιακό κέντρο με πωλητήριο όπου μπορείτε να αγοράσετε ότι υπάρχει στο εκθετήριο της σχολής (διαθέτουν και e shop με επιλεγμένα είδη).

Ριζάρειος Σχολή –χειρεοποιητα χαλιά φτιαγμένα στον αργαλειό

1. Ξυλόγλυπτα Μετσοβίτικα

Η ξυλογλυπτική είναι μια παραδοσιακή λαϊκή τέχνη που ανθίζει στο Μετσόβο εδώ και αιώνες.

Τα εργαστήρια χειροποίητης ξυλογλυπτικής του Μετσόβου δημιουργούν αριστουργήματα και πολλά μικροαντικείμενα πωλούνται στα καταστήματα με suvenir,  όπως τα χαρακτηριστικά  σκαμπό – σαμαράκια και οι γκλίτσες (ξύλινα μπαστούνια).